Prófun: Kvennablaðið í smíðum. Sumt er enn í vinnslu og merkt þannig. Sjáðu hvað er nýtt · Svona vinnum við
KVENNABLAÐIÐ.
Bríet · Úr safninu

Úr blaði Bríetar.

Sýnishorn
Þessi síða er sýnishorn fyrir ritstjórn og er ekki komin í gagnið.

Bríet Bjarnhéðinsdóttir gaf út Kvennablaðið frá 1895 til 1919. Hér birtum við stutta kafla úr gamla blaðinu og spyrjum: hvar stöndum við í dag?

Gamla blaðið er aðgengilegt á timarit.is. Textinn er í frumstafsetningu og nútímastafsetning er ekki færð inn. Bríet lést árið 1940 og textinn er því í almenningseign.

Um tilvitnanirnar. Sjálfvirk sókn á timarit.is stöðvaðist á öryggisathugun sem aðeins manneskja getur leyst. Tvær tilvitnanir eru því teknar úr ljóslesnum texta timarit.is eins og hann birtist í leitarniðurstöðum, og ein úr tilvitnun á vef Kvennasögusafns. Allar eru merktar Óstaðfest orðrétt þar til ritstjórn hefur borið þær saman við mynd af frumsíðunni.

1895
Kvennablaðið · 1. ár, 1. tölublað · 21. febrúar 1895 · bls. 1

Ávarp í fyrsta tölublaðinu

„Enn það er ávallt betra að feta áfram, þó smáum fetum sje stigið, heldur enn aftur á bak.“

timarit.is: Kvennablaðið 21.02.1895, bls. 1 Óstaðfest orðrétt
Orðrétt eftir ljóslesnum texta timarit.is. Ritstjórn á eftir að bera tilvitnunina saman við mynd af síðunni.

Úr ávarpi Bríetar til kaupenda í fyrsta tölublaði Kvennablaðsins. Í sama ávarpi segir hún að blaðið eigi ekki að flytja pólitískar greinar, heldur gefa sig að konunum og heimilunum.

Og í dag?

Í jafnréttismálum er ekki alltaf stigið áfram. Samkvæmt Hagstofu Íslands var óleiðréttur launamunur kynjanna 10,4% árið 2024, en 9,3% árið áður.

Nú tekur nýtt kerfi við. Með lögum nr. 53/2026 þurfa atvinnurekendur sem falla undir lögin að skila Jafnréttisstofu reglubundinni skýrslu um kynbundinn launamun í stað jafnlaunavottunar. Vinnustaðir sem hvorki hafa jafnlaunavottun né jafnlaunastaðfestingu eiga að skila gögnum fyrir 1. mars 2027.

  • Hagstofa Íslands, óleiðréttur launamunur kynjanna 2024: hagstofa.is
  • Alþingi, 297. mál á 157. löggjafarþingi, lög nr. 53/2026: althingi.is
1912
Kvennablaðið · 18. ár, 2. tölublað · 11. apríl 1912 · bls. 1

„Íslenzkar konur gera verkfall!“

„Konurnar fóru fram á að fá 18 aura um kl.st. fyrir hversdagsvinnu, [...] Samtök og þolgæði sigra allar þrautir.“

timarit.is: Kvennablaðið 11.04.1912, bls. 1 Óstaðfest orðrétt
Orðrétt eftir ljóslesnum texta timarit.is. Ritstjórn á eftir að bera tilvitnunina saman við mynd af síðunni.

Kvennablaðið segir frá verkfalli um 100 fiskverkakvenna í Hafnarfirði, sem kröfðust hærra kaups, ekki síst fyrir eftirvinnu og sunnudagavinnu. Samningar náðust 11. apríl og blaðið segir kröfurnar hafa verið uppfylltar að mestu eða öllu leyti.

Og í dag?

Kjör í hefðbundnum kvennastörfum eru enn á dagskrá stjórnvalda. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 21. desember 2024 segir: „Áfram verður unnið að því að leiðrétta kerfisbundið vanmat á virði kvennastarfa.“

Loforðavaktin hefur ekki enn metið þetta loforð. Það er einn af kostunum í kosningunni Þú velur loforðið, þar sem lesendur velja hvaða loforð við athugum næst.

  • Stefnuyfirlýsing ríkisstjórnar Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins, 21.12.2024, 16. liður: stjornarradid.is
  • Saga ASÍ: Verkalýðshreyfingin festir sig í sessi (um verkfallið 1912): asisagan.is
1915
Kvennablaðið · 21. ár · 7. maí 1915 · bls. 22

Kosningarréttur í smáskömmtum

„hinn nafnfræga íslenzka, stjórnvizkulega búhnykk, að veita ekki konum fullan kosningarrétt, heldur smá skamta þeim hann úr hnefa i 15 ár“

timarit.is: leit í Kvennablaðinu, maí 1915 Óstaðfest orðrétt
Orðrétt eftir tilvitnun á vef Kvennasögusafns. Ritstjórn á eftir að finna síðuna á timarit.is og bera saman við frumtextann.

Bríet um ákvæðið sem varð að lögum 19. júní 1915: konur fengu kosningarrétt og kjörgengi til Alþingis við 40 ára aldur og aldursmarkið átti að lækka um eitt ár á ári. Árið 1920 var kosningarréttur kvenna færður til jafns við rétt karla.

Og í dag?

Í alþingiskosningunum 30. nóvember 2024 náðu 29 konur kjöri af 63 þingmönnum. Samkvæmt Alþingi eru konur nú 29 á þingi, eða 46%.

Konur nýttu kosningarréttinn betur en karlar: kosningaþátttaka kvenna var 81,2% en karla 79,2%, samkvæmt Hagstofu Íslands.

  • Konur og stjórnmál (Kvennasögusafn Íslands): Kosningaréttur, tilvitnun og tilvísun í Kvennablaðið 7. maí 1915, bls. 22: konurogstjornmal.is
  • Alþingi: Konur á Alþingi, kjörnar konur: althingi.is
  • Hagstofa Íslands: Alþingiskosningar 30. nóvember 2024: hagstofa.is
  • Alþingi, þingskjal 957 á 141. löggjafarþingi (um 1915 og 1920): althingi.is

Heimildir um blaðið