Konur og launin: Skýrsla um launamun kynjanna kemur í stað jafnlaunavottunar
*Bríet er nefnd eftir Bríeti Bjarnhéðinsdóttur, sem hóf útgáfu Kvennablaðsins árið 1895. Í Bríeti fjöllum við um forystu kvenna um allan heim og um jafnrétti á Íslandi.*
Fatima Ezzahra El Mansouri fyrsta konan til að leiða ríkisstjórn Marokkó
Ný ríkisstjórn Marokkó undir forystu Fatimu Ezzahra El Mansouri sór embættiseið 16. október í konungshöllinni í Rabat. Hún er fyrsta konan sem gegnir embætti forsætisráðherra (Head of Government) í landinu. Flokkur hennar, PAM, fékk flest þingsæti í kosningum í september og myndaði stjórn með þremur öðrum flokkum, sem hafa saman 207 af 395 þingsætum. Samkvæmt The National eru tvær konur meðal ráðherra og fjórar meðal 11 aðstoðarráðherra. BBC bendir á að konungurinn fer áfram með víðtæk völd, meðal annars í varnar- og utanríkismálum, og að kjörsókn var 38%. Kvenréttindasamtök líta á endurskoðun fjölskyldulaga sem prófstein á nýju stjórnina.
Deborah Waterhouse verður fyrsta konan til að stýra líftæknifyrirtækinu CSL
Ástralska líftæknifyrirtækið CSL tilkynnti 21. október að Deborah Waterhouse tæki við sem forstjóri 1. febrúar 2027. Samkvæmt Reuters verður hún fyrsta konan til að stýra fyrirtækinu. Hún verður áfram með aðsetur í Bretlandi. Waterhouse er nú forstjóri ViiV Healthcare, sem GSK á meirihluta í. CSL hefur átt erfitt ár. Fyrirtækið skilaði fyrsta árstapi sínu frá skráningu 1994, aðallega vegna niðurfærslna, og tilkynnti um fækkun um 3.000 starfa. Hlutabréfin hafa þó meira en tvöfaldast frá lágmarki í júní.
Vísindakonur frá Víetnam og Singapúr verðlaunaðar fyrir gervigreind í heilbrigðisþjónustu
Ha Thi Thanh Huong frá Víetnam og Joanne Ngeow frá Singapúr hlutu vísindaverðlaun ASEAN og Bandaríkjanna fyrir konur (ASEAN-U.S. Science Prize for Women 2026), sem tilkynnt voru í Da Nang 15. október. Ha Thi Thanh Huong var verðlaunuð fyrir rannsóknir á gervigreind sem tekur mið af hverju þýði í þágu heilaheilsu, og Joanne Ngeow fyrir rannsóknir á gervigreind í persónumiðuðum krabbameinsvörnum. Hvor fær 12.500 bandaríkjadali. Latifah Nurahmi frá Indónesíu og Wai Yie Leong frá Malasíu fengu sérstaka viðurkenningu. Þema ársins var gervigreind í þágu heilbrigðisþjónustu.
Rohingya-baráttukonan Yasmin Ullah hlýtur mannréttindaverðlaun í Bologna
Yasmin Ullah, baráttukona í útlegð og stofnandi samtakanna Rohingya Maìyafuìnor Collaborative Network (RMCN), tók við alþjóðlegu mannréttindaverðlaununum Daniele Po 17. október í ráðhúsi Bologna á Ítalíu. Verðlaunin eru veitt árlega konum sem hafa skarað fram úr í baráttu fyrir mannréttindum. Samkvæmt Bolognaborg beita samtökin sér meðal annars með málsvarastarfi, málarekstri og mannúðaraðstoð í flóttamannabúðum í Bangladess. Ullah tók einnig þátt í fundum í skólum í Bologna og Pieve di Cento til 22. október.
Á Íslandi: Skýrslugjöf um kynbundinn launamun kemur í stað jafnlaunavottunar
Í stað jafnlaunavottunar kemur skýrslugjöf um kynbundinn launamun. Alþingi samþykkti breytingu á jafnréttislögum 1. júní (lög nr. 53/2026) og tók hún gildi 1. september. Fyrirtæki og stofnanir þar sem 50 eða fleiri starfa að jafnaði á ársgrundvelli eiga á þriggja ára fresti að skila Jafnréttisstofu starfaflokkun, launagreiningu eftir kynjum og, þegar við á, tímasettri áætlun um úrbætur. Stjórnarráðið skilar óháð fjölda starfsfólks. Vinnustaðir sem hvorki hafa jafnlaunavottun né jafnlaunastaðfestingu eiga að skila gögnum fyrir 1. mars 2027, aðrir þremur árum eftir síðustu vottun eða staðfestingu. Jafnréttisstofa tilkynnti að launagreiningartólinu Emblu yrði lokað 1. október og hefur tekið í notkun nýtt gagnakerfi. Hún býður ókeypis fjarnámskeið um skýrslugjöfina annan hvern fimmtudag og eru þau næstu auglýst 5. og 19. nóvember og 3. og 17. desember. Samkvæmt nýjustu tölum Hagstofunnar var óleiðréttur launamunur kynjanna 10,4% árið 2024, en 9,3% árið áður.
*Bríet is named after Bríet Bjarnhéðinsdóttir, who began publishing Kvennablaðið in 1895. In Bríet we cover women's leadership around the world and equality in Iceland.*
Fatima Ezzahra El Mansouri becomes Morocco's first woman head of government
Morocco's new government, led by Fatima Ezzahra El Mansouri, was sworn in on 16 October at the Royal Palace in Rabat. She is the first woman to hold the office of Head of Government in the country. Her party, PAM, won the most seats in September's election and formed a coalition with three other parties holding 207 of 395 seats. According to The National, two of the ministers are women, as are four of the 11 ministers delegate. The BBC notes that the king keeps wide powers, including over defence and foreign affairs, and that turnout was 38%. Women's rights groups see reform of the family code as a key test for the new government.
Deborah Waterhouse to become the first woman to lead biotech company CSL
Australian biotech company CSL announced on 21 October that Deborah Waterhouse will become its chief executive on 1 February 2027. According to Reuters she will be the first woman to lead the company. She will remain based in Britain. Waterhouse currently runs ViiV Healthcare, majority-owned by GSK. CSL has had a difficult year: it reported its first annual loss since listing in 1994, mainly due to impairments, and announced 3,000 job cuts. Its shares have, however, more than doubled since a low in June.
Scientists from Vietnam and Singapore win prize for AI in healthcare
Ha Thi Thanh Huong of Vietnam and Joanne Ngeow of Singapore won the ASEAN-U.S. Science Prize for Women 2026, announced in Da Nang on 15 October. Ha Thi Thanh Huong was recognised for work on population-specific AI for brain health, and Joanne Ngeow for research on AI-enabled precision cancer prevention. Each receives USD 12,500. Latifah Nurahmi of Indonesia and Wai Yie Leong of Malaysia received honourable mentions. This year's theme was AI for inclusive and resilient healthcare.
Rohingya activist Yasmin Ullah receives human rights prize in Bologna
Yasmin Ullah, an activist in exile and founder of the Rohingya Maìyafuìnor Collaborative Network (RMCN), received the Daniele Po International Human Rights Prize on 17 October at Bologna's city hall in Italy. The prize goes each year to women who have stood out in defending human rights. According to the City of Bologna, the network works through advocacy, legal action and humanitarian support in refugee camps in Bangladesh. Ullah also took part in meetings at schools in Bologna and Pieve di Cento until 22 October.
In Iceland: gender pay gap reports replace equal pay certification
Equal pay certification is being replaced by reporting on the gender pay gap. Alþingi passed the amendment to the gender equality act on 1 June (Act no. 53/2026), and it took effect on 1 September. Companies and public bodies with 50 or more employees on average over the year must, every three years, send the Centre for Gender Equality (Jafnréttisstofa) a job classification, a pay analysis by gender and, where needed, a timed plan for corrective action. The Government Offices must report regardless of staff numbers. Workplaces with neither equal pay certification nor equal pay confirmation must submit data before 1 March 2027; others three years after their last certification or confirmation. Jafnréttisstofa announced that its Embla pay analysis tool would close on 1 October and has launched a new data system. It runs free online courses on the new reporting every other Thursday; the next ones are advertised for 5 and 19 November and 3 and 17 December. According to Statistics Iceland's latest figures, the unadjusted gender pay gap was 10.4% in 2024, up from 9.3% the year before.
*Bríet nosi imię Bríet Bjarnhéðinsdóttir, która w 1895 roku zaczęła wydawać Kvennablaðið. W tej rubryce piszemy o kobietach na stanowiskach kierowniczych na całym świecie i o równości w Islandii.*
Fatima Ezzahra El Mansouri pierwszą kobietą na czele rządu Maroka
Nowy rząd Maroka pod kierunkiem Fatimy Ezzahry El Mansouri został zaprzysiężony 16 października w pałacu królewskim w Rabacie. Jest ona pierwszą kobietą na stanowisku szefowej rządu w tym kraju. Jej partia, PAM, zdobyła najwięcej mandatów we wrześniowych wyborach i utworzyła koalicję z trzema innymi partiami, które mają razem 207 z 395 mandatów. Według The National wśród ministrów są dwie kobiety, a wśród 11 wiceministrów cztery. BBC zwraca uwagę, że król zachowuje szerokie uprawnienia, między innymi w sprawach obrony i polityki zagranicznej, a frekwencja wyniosła 38%. Organizacje praw kobiet uważają reformę prawa rodzinnego za sprawdzian dla nowego rządu.
Deborah Waterhouse pierwszą kobietą na czele firmy biotechnologicznej CSL
Australijska firma biotechnologiczna CSL ogłosiła 21 października, że Deborah Waterhouse zostanie jej prezeską 1 lutego 2027 roku. Według Reutersa będzie pierwszą kobietą kierującą firmą. Nadal będzie pracować z Wielkiej Brytanii. Obecnie kieruje ViiV Healthcare, spółką w większości należącą do GSK. CSL ma za sobą trudny rok: odnotowała pierwszą roczną stratę od wejścia na giełdę w 1994 roku, głównie z powodu odpisów, i zapowiedziała likwidację 3000 miejsc pracy. Jej akcje jednak ponad podwoiły wartość od czerwcowego minimum.
Naukowczynie z Wietnamu i Singapuru nagrodzone za sztuczną inteligencję w ochronie zdrowia
Ha Thi Thanh Huong z Wietnamu i Joanne Ngeow z Singapuru otrzymały nagrodę naukową ASEAN i USA dla kobiet (ASEAN-U.S. Science Prize for Women 2026), ogłoszoną w Da Nang 15 października. Ha Thi Thanh Huong nagrodzono za badania nad sztuczną inteligencją dostosowaną do konkretnych populacji w służbie zdrowia mózgu, a Joanne Ngeow za badania nad sztuczną inteligencją w spersonalizowanej profilaktyce nowotworów. Każda otrzyma 12 500 dolarów. Wyróżnienia otrzymały Latifah Nurahmi z Indonezji i Wai Yie Leong z Malezji. Tematem tegorocznej edycji była sztuczna inteligencja w ochronie zdrowia.
Działaczka Rohingja Yasmin Ullah otrzymała nagrodę praw człowieka w Bolonii
Yasmin Ullah, działaczka na emigracji i założycielka sieci Rohingya Maìyafuìnor Collaborative Network (RMCN), odebrała 17 października w ratuszu w Bolonii Międzynarodową Nagrodę Praw Człowieka im. Daniele Po. Nagroda trafia co roku do kobiet wyróżniających się w obronie praw człowieka. Według władz Bolonii sieć działa poprzez rzecznictwo, sprawy sądowe i pomoc humanitarną w obozach dla uchodźców w Bangladeszu. Do 22 października Ullah spotykała się też z uczniami w szkołach w Bolonii i Pieve di Cento.
W Islandii: raporty o luce płacowej zamiast certyfikatu równości płac
Raportowanie o różnicy w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn zastępuje certyfikat równości płac. Parlament Alþingi przyjął nowelizację ustawy o równości płci 1 czerwca (ustawa nr 53/2026), a weszła ona w życie 1 września. Firmy i instytucje, w których pracuje średnio w roku 50 lub więcej osób, muszą co trzy lata przekazywać Urzędowi do spraw Równości (Jafnréttisstofa) klasyfikację stanowisk, analizę płac według płci i, w razie potrzeby, harmonogram działań naprawczych. Kancelaria rządu składa raport niezależnie od liczby pracowników. Miejsca pracy bez certyfikatu i bez potwierdzenia równości płac muszą złożyć dane przed 1 marca 2027 roku, pozostałe trzy lata po ostatnim certyfikacie lub potwierdzeniu. Jafnréttisstofa zapowiedziała zamknięcie narzędzia do analizy płac Embla 1 października i uruchomiła nowy system danych. Co drugi czwartek prowadzi bezpłatne kursy online o nowym raportowaniu; kolejne zapowiedziano na 5 i 19 listopada oraz 3 i 17 grudnia. Według najnowszych danych islandzkiego urzędu statystycznego nieskorygowana luka płacowa wyniosła w 2024 roku 10,4%, wobec 9,3% rok wcześniej.
Heimildir
- Bríet / Um nafnið
- Wikipedia (is), Bríet Bjarnhéðinsdóttir: is.wikipedia.org
- Marokkó / Morocco
- Maroc.ma (opinber vefur Marokkó), skipan ríkisstjórnar 16. október 2026: maroc.ma
- The National, 16. október 2026: thenationalnews.com
- BBC News, Basma El Atti: bbc.com
- CSL
- CSL, fréttatilkynning 21. október 2026, „CSL appoints Deborah Waterhouse as CEO & Managing Director“: newsroom.csl.com
- Reuters (birt á KSL.com), 21. október 2026: ksl.com
- ASEAN-U.S. Science Prize for Women
- US-ASEAN Business Council, fréttatilkynning (Da Nang, 15. október 2026): press.usasean.org
- Yasmin Ullah
- Comune di Bologna, fréttatilkynning 16. október 2026: comune.bologna.it
- DVB, 19. október 2026: english.dvb.no
- Ísland / Iceland
- Alþingi, lög nr. 53/2026 um breytingu á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, nr. 150/2020 (skýrslugjöf um kynbundinn launamun): althingi.is
- Alþingi, 297. mál á 157. löggjafarþingi (ferill, lög í heild samþykkt 1. júní 2026): althingi.is
- Jafnréttisstofa, 1. október 2026, námskeið um skýrslugjöf: island.is
- Jafnréttisstofa, 28. september 2026, Embla lögð niður: island.is
- Hagstofa Íslands, óleiðréttur launamunur kynjanna 2024: hagstofa.is
Allar efnislegar leiðréttingar og samþykktar málbætur eru skráðar í Leiðréttingar og málbætur. Svona vinnum við.