Ungverjaland fær aftur EES-styrki frá Íslandi, Noregi og Liechtenstein eftir tíu ára hlé
Ísland, Noregur og Liechtenstein eiga að undirrita í dag, mánudaginn 26. október, samning við Ungverjaland um framlög úr Uppbyggingarsjóði EES og norska fjármagnskerfinu. Samningurinn hljóðar upp á 254,1 milljón evra og nær til tímabilsins 2021 til 2028, en greiða má út fé til apríl 2031. Ungverjaland hefur ekki fengið greiðslur úr sjóðunum í um tíu ár.
Samningurinn verður undirritaður í Búdapest. Espen Barth Eide, utanríkisráðherra Noregs, undirritar hann fyrir hönd Noregs og hittir þar Anitu Orbán, utanríkisráðherra Ungverjalands, samkvæmt tilkynningu norska utanríkisráðuneytisins. Fréttastofan Reuters segir að starfsbræður Eides frá Íslandi og Liechtenstein verði einnig á fundinum. Þegar þetta er skrifað snemma á mánudagsmorgni hafa engar fregnir borist af því að undirritun hafi farið fram.
Deilt um hver ætti að úthluta fénu
Engar greiðslur bárust Ungverjalandi á tímabilinu 2014 til 2021. Gjafaríkin og ríkisstjórn Viktors Orbán náðu ekki saman um óháðan rekstraraðila sem átti að úthluta fé til frjálsra félagasamtaka. Ungversk stjórnvöld vildu að ríkisstofnun réði úthlutuninni en gjafaríkin kröfðust þess að óháður aðili gerði það.
Anita Orbán tilkynnti 14. október að samningaviðræðum væri lokið. Hún er utanríkisráðherra í ríkisstjórn Péters Magyar, sem tók við eftir stjórnarskipti í Ungverjalandi fyrr á árinu. Ungverska ríkisstjórnin samþykkti texta samninganna með ályktun sem birtist í stjórnartíðindum landsins, Magyar Közlöny, 22. október. Eide sagði við Reuters að stjórnarskiptin hefðu gert það mögulegt að hefja greiðslur á ný og að nú væri samkomulag um eftirlit með því að fénu yrði rétt varið.
Fjölmiðlafrelsi og jafnrétti meðal áherslna
Samkvæmt norska utanríkisráðuneytinu eiga norskir og ungverskir aðilar að vinna saman að fjölmiðlafrelsi, jafnrétti, grænum umskiptum og þátttöku minnihlutahópa í samfélaginu. Löndin ætla einnig að skoða samstarf um aðgerðir gegn spillingu og upplýsingaóreiðu. Ungverski utanríkisráðherrann hefur sagt að mest af fénu fari í græn verkefni, staðbundna þróun, menningu, félagslega þátttöku og heilbrigðismál.
Sérstakur sjóður fyrir frjáls félagasamtök í Ungverjalandi, sem er hluti af sama kerfi, hefur þegar starfað frá því í febrúar 2026. Honum stýrir hópur ungverskra sjálfseignarstofnana með Ökotárs-stofnunina í fararbroddi.
Hvers vegna skiptir þetta Ísland máli
Ísland er eitt þriggja gjafaríkja sjóðanna, sem byggja á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið (EES). Noregur leggur þó til um 97% fjárins. Þegar Ungverjaland hefur undirritað hafa gjafaríkin gert samninga við öll 15 viðtökuríkin á yfirstandandi tímabili, segir norska utanríkisráðuneytið. Samkvæmt Reuters verður Ungverjaland fjórða stærsta viðtökuríkið, á eftir Póllandi, Rúmeníu og Búlgaríu. Í júlí 2021 tilkynnti íslenska utanríkisráðuneytið að ekki hefði náðst samkomulag um starfsemi Uppbyggingarsjóðs EES í Ungverjalandi. Ágreiningurinn snerist um skipun sjóðsrekanda fyrir frjáls félagasamtök, sem samkvæmt reglum sjóðsins á að vera óháður stjórnvöldum.
Ísland, Noregur og Liechtenstein eiga að undirrita í dag, mánudaginn 26. október, samning við Ungverjaland um framlög úr Uppbyggingarsjóði EES og norska fjármagnskerfinu. Samningurinn hljóðar upp á 254,1 milljón evra og nær til tímabilsins 2021 til 2028, en greiða má út fé til apríl 2031. Ungverjaland hefur ekki fengið greiðslur úr sjóðunum í um tíu ár.
Samningurinn verður undirritaður í Búdapest. Espen Barth Eide, utanríkisráðherra Noregs, undirritar hann fyrir hönd Noregs og hittir þar Anitu Orbán, utanríkisráðherra Ungverjalands, samkvæmt tilkynningu norska utanríkisráðuneytisins. Fréttastofan Reuters segir að starfsbræður Eides frá Íslandi og Liechtenstein verði einnig á fundinum. Þegar þetta er skrifað snemma á mánudagsmorgni hafa engar fregnir borist af því að undirritun hafi farið fram.
Deilt um hver ætti að úthluta fénu
Engar greiðslur bárust Ungverjalandi á tímabilinu 2014 til 2021. Gjafaríkin og ríkisstjórn Viktors Orbán náðu ekki saman um óháðan rekstraraðila sem átti að úthluta fé til frjálsra félagasamtaka. Ungversk stjórnvöld vildu að ríkisstofnun réði úthlutuninni en gjafaríkin kröfðust þess að óháður aðili gerði það.
Anita Orbán tilkynnti 14. október að samningaviðræðum væri lokið. Hún er utanríkisráðherra í ríkisstjórn Péters Magyar, sem tók við eftir stjórnarskipti í Ungverjalandi fyrr á árinu. Ungverska ríkisstjórnin samþykkti texta samninganna með ályktun sem birtist í stjórnartíðindum landsins, Magyar Közlöny, 22. október. Eide sagði við Reuters að stjórnarskiptin hefðu gert það mögulegt að hefja greiðslur á ný og að nú væri samkomulag um eftirlit með því að fénu yrði rétt varið.
Fjölmiðlafrelsi og jafnrétti meðal áherslna
Samkvæmt norska utanríkisráðuneytinu eiga norskir og ungverskir aðilar að vinna saman að fjölmiðlafrelsi, jafnrétti, grænum umskiptum og þátttöku minnihlutahópa í samfélaginu. Löndin ætla einnig að skoða samstarf um aðgerðir gegn spillingu og upplýsingaóreiðu. Ungverski utanríkisráðherrann hefur sagt að mest af fénu fari í græn verkefni, staðbundna þróun, menningu, félagslega þátttöku og heilbrigðismál.
Sérstakur sjóður fyrir frjáls félagasamtök í Ungverjalandi, sem er hluti af sama kerfi, hefur þegar starfað frá því í febrúar 2026. Honum stýrir hópur ungverskra sjálfseignarstofnana með Ökotárs-stofnunina í fararbroddi.
Hvers vegna skiptir þetta Ísland máli
Ísland er eitt þriggja gjafaríkja sjóðanna, sem byggja á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið (EES). Noregur leggur þó til um 97% fjárins. Þegar Ungverjaland hefur undirritað hafa gjafaríkin gert samninga við öll 15 viðtökuríkin á yfirstandandi tímabili, segir norska utanríkisráðuneytið. Samkvæmt Reuters verður Ungverjaland fjórða stærsta viðtökuríkið, á eftir Póllandi, Rúmeníu og Búlgaríu. Í júlí 2021 tilkynnti íslenska utanríkisráðuneytið að ekki hefði náðst samkomulag um starfsemi Uppbyggingarsjóðs EES í Ungverjalandi. Ágreiningurinn snerist um skipun sjóðsrekanda fyrir frjáls félagasamtök, sem samkvæmt reglum sjóðsins á að vera óháður stjórnvöldum.
Ísland, Noregur og Liechtenstein eiga að undirrita í dag, mánudaginn 26. október, samning við Ungverjaland um framlög úr Uppbyggingarsjóði EES og norska fjármagnskerfinu. Samningurinn hljóðar upp á 254,1 milljón evra og nær til tímabilsins 2021 til 2028, en greiða má út fé til apríl 2031. Ungverjaland hefur ekki fengið greiðslur úr sjóðunum í um tíu ár.
Samningurinn verður undirritaður í Búdapest. Espen Barth Eide, utanríkisráðherra Noregs, undirritar hann fyrir hönd Noregs og hittir þar Anitu Orbán, utanríkisráðherra Ungverjalands, samkvæmt tilkynningu norska utanríkisráðuneytisins. Fréttastofan Reuters segir að starfsbræður Eides frá Íslandi og Liechtenstein verði einnig á fundinum. Þegar þetta er skrifað snemma á mánudagsmorgni hafa engar fregnir borist af því að undirritun hafi farið fram.
Deilt um hver ætti að úthluta fénu
Engar greiðslur bárust Ungverjalandi á tímabilinu 2014 til 2021. Gjafaríkin og ríkisstjórn Viktors Orbán náðu ekki saman um óháðan rekstraraðila sem átti að úthluta fé til frjálsra félagasamtaka. Ungversk stjórnvöld vildu að ríkisstofnun réði úthlutuninni en gjafaríkin kröfðust þess að óháður aðili gerði það.
Anita Orbán tilkynnti 14. október að samningaviðræðum væri lokið. Hún er utanríkisráðherra í ríkisstjórn Péters Magyar, sem tók við eftir stjórnarskipti í Ungverjalandi fyrr á árinu. Ungverska ríkisstjórnin samþykkti texta samninganna með ályktun sem birtist í stjórnartíðindum landsins, Magyar Közlöny, 22. október. Eide sagði við Reuters að stjórnarskiptin hefðu gert það mögulegt að hefja greiðslur á ný og að nú væri samkomulag um eftirlit með því að fénu yrði rétt varið.
Fjölmiðlafrelsi og jafnrétti meðal áherslna
Samkvæmt norska utanríkisráðuneytinu eiga norskir og ungverskir aðilar að vinna saman að fjölmiðlafrelsi, jafnrétti, grænum umskiptum og þátttöku minnihlutahópa í samfélaginu. Löndin ætla einnig að skoða samstarf um aðgerðir gegn spillingu og upplýsingaóreiðu. Ungverski utanríkisráðherrann hefur sagt að mest af fénu fari í græn verkefni, staðbundna þróun, menningu, félagslega þátttöku og heilbrigðismál.
Sérstakur sjóður fyrir frjáls félagasamtök í Ungverjalandi, sem er hluti af sama kerfi, hefur þegar starfað frá því í febrúar 2026. Honum stýrir hópur ungverskra sjálfseignarstofnana með Ökotárs-stofnunina í fararbroddi.
Hvers vegna skiptir þetta Ísland máli
Ísland er eitt þriggja gjafaríkja sjóðanna, sem byggja á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið (EES). Noregur leggur þó til um 97% fjárins. Þegar Ungverjaland hefur undirritað hafa gjafaríkin gert samninga við öll 15 viðtökuríkin á yfirstandandi tímabili, segir norska utanríkisráðuneytið. Samkvæmt Reuters verður Ungverjaland fjórða stærsta viðtökuríkið, á eftir Póllandi, Rúmeníu og Búlgaríu. Í júlí 2021 tilkynnti íslenska utanríkisráðuneytið að ekki hefði náðst samkomulag um starfsemi Uppbyggingarsjóðs EES í Ungverjalandi. Ágreiningurinn snerist um skipun sjóðsrekanda fyrir frjáls félagasamtök, sem samkvæmt reglum sjóðsins á að vera óháður stjórnvöldum.
Heimildir
- Ungverjaland / Hungary
- Norska utanríkisráðuneytið (regjeringen.no), fréttatilkynning 21.10.2026, undirritun 26. október, áherslur samstarfsins, 15 af 15 viðtökuríkjum: regjeringen.no
- Reuters (birt í The Straits Times), 23.10.2026, „Norway to restart grant payments to Hungary after decade-long hiatus“: straitstimes.com
- NRK, 15.10.2026, „Ungarn får 2,7 milliarder kroner av Norge“: nrk.no
- MR East, 22.10.2026, „Hungary Closes Deal to Unlock €254M in Norway Grants“: mreast.eu
- EEA and Norway Grants (eeagrants.org), 12.02.2026, sjóður fyrir félagasamtök í Ungverjalandi: eeagrants.org
- Magyar Közlöny 2026/157, ríkisstjórnarályktun 1344/2026 (X. 22.), samantekt á Observio (titill og birtingardagur staðfestir): observio.app
- Stjórnarráðið, 23.07.2021, „Uppbyggingarsjóður EES: Ekkert samkomulag við Ungverjaland“: stjornarradid.is
- NTB (birt í Nettavisen), 21.10.2026, „Norge signerer avtale – gir Ungarn milliarder“: nettavisen.no
Allar efnislegar leiðréttingar og samþykktar málbætur eru skráðar í Leiðréttingar og málbætur. Svona vinnum við.