Vindmyllur í Garpsdal en ekki á Mosfellsheiði? Segðu þína skoðun til 4. janúar

Verkefnisstjórn 6. áfanga rammaáætlunar leggur til að fjórar af sjö vindorkuhugmyndum fari í verndarflokk, tvær í biðflokk og ein í nýtingarflokk. Tillagan var birt í samráðsgátt stjórnvalda 12. október og er opin fyrir umsagnir til 4. janúar 2027.

Samkvæmt tillögunni fer Garpsdalur í Reykhólasveit í nýtingarflokk, Alviðra og Hnotasteinn í biðflokk, en Hrútmúlavirkjun, Mosfellsheiðarvirkjun I, Mosfellsheiðarvirkjun II og Sólheimar í verndarflokk. Verkefnisstjórnin segir flokkunina byggja á mati fjögurra faghópa.

Þetta er í annað sinn sem þessir kostir eru metnir. Verkefnisstjórn 5. áfanga afhenti ráðherra 7. maí 2025 tillögu um að allir tíu vindorkukostir sem hún mat færu í biðflokk. Sú tillaga fór aldrei fyrir Alþingi. Ráðuneytið setti í staðinn í samráð í júlí 2025 tillögu um að Garpsdalur færi í nýtingarflokk. Samkvæmt ráðuneytinu var það sem helst mælti gegn því að mati fyrri verkefnisstjórnar ný gögn um að hafernir flygju „í einhverjum tilvikum nálægt og mögulega yfir“ virkjunarsvæðið.

Ný verkefnisstjórn telur að vindorkuver í Garpsdal hafi minnst neikvæð áhrif af kostunum sjö. Hún setur þó þann fyrirvara að óvissa sé um áflug hafarna, fálka og rjúpu og segir ítarlegt áhættumat vegna áflugshættu fugla forsendu virkjunarleyfis og framkvæmdaleyfis. Um Sólheima í Laxárdal, sem fara í verndarflokk, segir hún að gögn sýni að staðurinn sé í meginfarleið hafarna milli Breiðafjarðar og Húnaflóa.

Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra óskaði með bréfi 9. júlí 2026 eftir því að ný verkefnisstjórn tæki sjö kostanna til umfjöllunar að nýju og skilaði tillögum eigi síðar en 11. febrúar 2027. Það var gert með hliðsjón af tveimur lagabreytingum frá 2026: lögum nr. 17/2026, sem Alþingi samþykkti 19. febrúar, um aukna skilvirkni, fasta tímafresti og fleira, og lögum nr. 66/2026, sem samþykkt voru 19. júní, um vindorku og verndarflokk. Tveir kostir höfðu verið dregnir til baka og beðið er með Reykjanesgarð vegna eldvirkni á Reykjanesi.

Einn kostanna er þegar í umhverfismati. Qair Ísland áformar um 216 MW vindorkugarð með 30 vindmyllum á Hólaheiði í Núpasveit í Norðurþingi, og umhverfismatsskýrsla þess er í kynningu hjá Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun til 18. nóvember. Samkvæmt tillögunni fer Hnotasteinn í biðflokk. Verkefnisstjórnin telur að verkefnið gæti haft neikvæð áhrif á möguleika til uppbyggingar ferðaþjónustu og útivistar.

Að loknu samráði fer tillagan til ráðherra. Samkvæmt lögum á ráðherra að leggja tillögu um verndar- og orkunýtingaráætlun fyrir Alþingi innan fjögurra mánaða frá því að hún berst, eða innan sex og hálfs mánaðar leggi hann til breytingar á henni. Alþingi tekur lokaákvörðun.

Loforðavaktin: Ríkisstjórnin lofaði í stefnuyfirlýsingu sinni í desember 2024 að auka orkuöflun, einfalda leyfisveitingar, lögbinda tímafresti og vinna að breiðri sátt um lagaumgjörð vindorkunýtingar. Tillagan er skref í ferlinu en hvorki ákvörðun né ný framleiðsla.

The project board for the sixth phase of Iceland's master plan for nature protection and energy use (rammaáætlun) proposes that four of seven wind power projects go into the protection category, two into the waiting category and one into the utilisation category. The proposal was published in the government's consultation portal on 12 October and is open for comments until 4 January 2027.

Under the proposal, Garpsdalur in Reykhólasveit goes into the utilisation category, Alviðra and Hnotasteinn into the waiting category, and Hrútmúlavirkjun, Mosfellsheiðarvirkjun I, Mosfellsheiðarvirkjun II and Sólheimar into the protection category. The board says the classification is based on assessments by four expert groups.

This is the second time these projects have been assessed. On 7 May 2025 the fifth-phase board gave the minister a proposal that all ten wind projects it assessed go into the waiting category. That proposal never went to Alþingi. Instead, in July 2025 the ministry put out for consultation a proposal placing Garpsdalur in the utilisation category. According to the ministry, the earlier board's main objection had been new data showing white-tailed eagles flying "in some cases near and possibly over" the site.

The new board considers that a wind farm at Garpsdalur would have the least negative impact of the seven projects. It adds the caveat that there is uncertainty about collisions of eagles, gyrfalcons and ptarmigan, and says a detailed collision risk assessment for birds is a precondition for a power plant licence and a construction permit. Of Sólheimar in Laxárdalur, which goes into protection, it says data show the site lies on the main eagle flight path between Breiðafjörður and Húnaflói.

In a letter dated 9 July 2026, the Minister of Environment, Energy and Climate asked the new board to reconsider seven of the projects and to deliver its proposals by 11 February 2027 at the latest. This was done in light of two 2026 law changes: Act no. 17/2026, passed by Alþingi on 19 February, on greater efficiency, fixed deadlines and other matters, and Act no. 66/2026, passed on 19 June, on wind power and the protection category. Two projects had been withdrawn, and Reykjanesgarður is on hold because of volcanic activity on Reykjanes.

One of the projects is already in environmental assessment. Qair Ísland plans a wind farm of about 216 MW with 30 turbines on Hólaheiði in Núpasveit in Norðurþing, and its environmental impact report is open for comment at the Housing, Construction and Planning Agency (HMS) until 18 November. Under the proposal, Hnotasteinn goes into the waiting category. The board considers that the project could harm opportunities for tourism and outdoor recreation.

After consultation the proposal goes to the minister. By law, the minister must submit a master plan proposal to Alþingi within four months of receiving it, or within six and a half months if the minister proposes changes. Alþingi makes the final decision.

Promise tracker (Loforðavaktin): In its December 2024 platform the government promised to increase energy generation, simplify licensing, set statutory deadlines and work towards broad agreement on a legal framework for wind power. The proposal is a step in the process, not a decision or new generation.

Zespół projektowy szóstego etapu islandzkiego planu ramowego ochrony przyrody i wykorzystania energii (rammaáætlun) proponuje, by cztery z siedmiu projektów wiatrowych trafiły do kategorii ochrony, dwa do kategorii oczekujących, a jeden do kategorii wykorzystania. Propozycję opublikowano na rządowym portalu konsultacji 12 października; uwagi można zgłaszać do 4 stycznia 2027 roku.

Zgodnie z propozycją Garpsdalur w regionie Reykhólasveit trafia do kategorii wykorzystania, Alviðra i Hnotasteinn do kategorii oczekujących, a Hrútmúlavirkjun, Mosfellsheiðarvirkjun I, Mosfellsheiðarvirkjun II i Sólheimar do kategorii ochrony. Zespół podaje, że klasyfikacja opiera się na ocenach czterech grup eksperckich.

To już druga ocena tych projektów. 7 maja 2025 roku zespół piątego etapu przekazał ministrowi propozycję, by wszystkie dziesięć ocenianych projektów wiatrowych trafiło do kategorii oczekujących. Ta propozycja nigdy nie trafiła do parlamentu. Zamiast tego w lipcu 2025 roku ministerstwo poddało konsultacjom propozycję, według której Garpsdalur miał trafić do kategorii wykorzystania. Według ministerstwa głównym zastrzeżeniem poprzedniego zespołu były nowe dane, że bieliki „w niektórych przypadkach latają w pobliżu i być może nad” terenem planowanej elektrowni.

Nowy zespół uważa, że farma wiatrowa w Garpsdalur miałaby najmniej negatywny wpływ spośród siedmiu projektów. Zastrzega jednak, że istnieje niepewność co do kolizji bielików, sokołów białozorów i pardw, i stwierdza, że szczegółowa ocena ryzyka kolizji ptaków jest warunkiem wydania pozwolenia na budowę elektrowni i pozwolenia na prace. O Sólheimar w dolinie Laxárdalur, które trafiają do kategorii ochrony, zespół pisze, że według danych miejsce leży na głównym szlaku przelotów bielików między zatokami Breiðafjörður i Húnaflói.

W piśmie z 9 lipca 2026 roku minister środowiska, energii i klimatu poprosił nowy zespół o ponowne rozpatrzenie siedmiu projektów i przedstawienie propozycji najpóźniej do 11 lutego 2027 roku. Stało się to w związku z dwiema zmianami prawa z 2026 roku: ustawą nr 17/2026, przyjętą przez parlament 19 lutego, o większej sprawności, stałych terminach i innych sprawach, oraz ustawą nr 66/2026, przyjętą 19 czerwca, o energii wiatrowej i kategorii ochrony. Dwa projekty wycofano, a Reykjanesgarður czeka z powodu aktywności wulkanicznej na półwyspie Reykjanes.

Jeden z projektów jest już w trakcie oceny oddziaływania na środowisko. Firma Qair Ísland planuje farmę wiatrową o mocy około 216 MW z 30 turbinami na płaskowyżu Hólaheiði w okolicy Núpasveit w gminie Norðurþing, a raport środowiskowy można komentować w urzędzie HMS (mieszkalnictwo, budownictwo i planowanie) do 18 listopada. Według propozycji Hnotasteinn trafia do kategorii oczekujących. Zespół uważa, że projekt mógłby zaszkodzić możliwościom rozwoju turystyki i rekreacji.

Po konsultacjach propozycja trafi do ministra. Zgodnie z prawem minister musi przedstawić parlamentowi projekt planu w ciągu czterech miesięcy od jej otrzymania albo w ciągu sześciu i pół miesiąca, jeśli zaproponuje w niej zmiany. Ostateczną decyzję podejmuje Alþingi.

Loforðavaktin (śledzenie obietnic): W programie z grudnia 2024 roku rząd obiecał zwiększyć produkcję energii, uprościć wydawanie pozwoleń, ustawowo określić terminy i dążyć do szerokiego porozumienia w sprawie ram prawnych energetyki wiatrowej. Propozycja to etap procesu, a nie decyzja ani nowa produkcja.